Przejdź do głównej zawartości

Roma Sendyka | Esej i ekfraza (Herbert - Bieńkowska - Bieńczyk)*




Roma Sendyka Esej i ekfraza (Herbert - Bieńkowska - Bieńczyk)* ABSTRACT. Sendyka Roma, Esej i ekfraza (Herbert - Bieńkowska - Bieńczyk) [Essay and Ekphrasis (Herbert - Bieńkowska - Bieńczyk)]. Przestrzenie Teorii" 11. Poznań 2009, Adam M ickiewicz University Press, pp ISBN ISSN Michel Riffaterre in article L'lllusion d'ekphrasis put forward an idea of "critical ekphrasis" (1994) what may become an invitation to ask if other sub-genres/modes of ekphrasis may be described. The text Essay and Ekphrasis develops this question in the field of essayistic traditions. Evoking the tendency of writing on art in that genre (from Montaigne, Diderot, Ruskin, Pater to art historians, critics and artists) the article analyses three examples of ekphrases (by Zbigniew Herbert, Ewa Bieńkowska and Marek Bieńczyk) to voice a hypothesis that ekphrasis in an essay may be a useful proof for those who question (ostensive) representational powers of that textual tool. Essayistic ekphrasis seems to have a foremost referential character, pointing towards an object of art only to use it in order to describe cognitive procedures of the subject who in such a way (performatively and not overtly) pictures himself mirroring his inner self in dispersed fragments of cultural object, dismantling the temporal and spatial difference between the viewer and the object in an illusion of an immediate presence. 1. Eseistyka i opisy dzieł sztuki Esej i ekfrazę1 traktowane jako formy gatunkowe - spokrewnią swoista modalność ich występowania: mam na myśli skłonność do inter- Artykuł jest rozszerzoną wersją referatu wygłoszonego na XXXVI Konferencji Teoretycznoliterackiej Kulturowe wizualizacje doświadczenia, zorganizowanej przez Zakład Poetyki Historycznej i Sztuki Przekładu Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach oraz Pracownię Poetyki Historycznej Instytutu Badań Literackich P A N w dn września 2008 r. w Złotym Potoku. 1 Literatura na temat ekfrazy jest olbrzymia. Współcześni krytycy zbudowali pod szyldem omawianej kategorii rodzaj mikrolaboratorium, w którym testowane są kolejne zwroty humanistyki. W recenzji z Ekphrasis (1992) ojca ekfrazologii Murraya Kriegera Raymond A. Macdonald pisał, że ekfraza stała się charyzmatycznym prominentem wśród krytyków i historyków literatury - cyt. za: P. W a g n e r, Introduction: Ekphrasis, Icono- texts, and Intermediality - the State(s) o f Art(s), w: Icons - Texts - Iconotexts. Essays on Ekphrasis and Intermediality, ed. by P. Wagner, W alter de Gruyter, Berlin-N ew York 1996, s. 11. Etymologię słowa tłumaczy wnikliwie P. W a g n e r (op. cit., s. 12) i J. H e ffe r - nan (Museuem o f Words. The Poetics o f Ekphrasis from Homer to Ashbery, Chicago University Press, Chicago 1993, s. 191); retoryczną tradycję rekonstruuje Albert G o rz- k o w s k i,,,ut pictura verba... zagadnienie unaocznienia w retoryce starożytnej i wczesnonowożytnej, Pamiętnik Literacki 2001, z. 2. Najważniejsze prace badaczy na ten temat (Leo Spitzer, Jean Hagstrum, Murray Krieger, John Hollander, James A.W. Heffernan, 2 ferencyjnego bytu w innych gatunkach2 powodującą, że ontologia tych wypowiedzi bywa ostatecznie niejasna, w związku z czym uprawnione wydają się propozycje, by w sytuacji braku dystynktywnych cech formalnych czy syntaktycznych traktować je jako gatunki postgatunkowe, typologiczne, niedyskretne (por. ekfraza zdekonstruowana u Michaela Davidsona3) lub jako tryb (por. ekfrastyczność, charakter ekfrastyczny u Adama Dziadka4 czy Jamesa Heffernana5). Jednocześnie łączy je funkcja inkluzji, zwłaszcza odkąd eseje o sztuce stały się jednym z najbardziej charakterystycznych nurtów tematycznych w eseistyce. Archeologia tej tendencji może cofnąć nas aż po czasy Montaigne a (mam na myśli zwłaszcza jego Journal de Voyage , a tam np. fragment opisujący Villa d Este w Rzymie) czy gdzie indziej Thomasa Browne a (The Urn Burial: tu tekst Hampton Urns, appendix do Hydriotaphii ). Popularna forma eseju podróżnego dostarczyła licznych mikroekfraz (o różnym stopniu realizacji retorycznej zasady unaocznienia) wplecionych w eseistyczne relacje z podróży6. Fragmenty ekfrastyczne pojawiają się w dających się czytać w trybie eseistycznym pismach estetycznych Lessinga, Fryderyka Schlegla, Goethego, Baudelaire a, Valery ego, czy niedawno wydanego w Polsce Joshuy Reynoldsa7. Brnąc dalej w ową nieprzeliczoną rzeszę tekstów dla pełniejszego rozpoznania skali problemu, należałoby pamiętać o istnieniu eseizowanych fragmentów omawiających dzieła sztuki w pamiętnikach, listach i pismach teoretycznych artystów (Cezanne, van Gogh, Constable, Malewicz etc.) oraz o tekstach popularyzujących wiedzę o sztuce (w Polsce choćby Tadeusza Boruty Szkoła patrzenia , Marii Poprzęckiej Galeria: sztuka patrzenia czy Bohdana Paczoskiego Michel Riffaterre) przywołuje praca: A. Dziadek, Obrazy i wiersze. Z zagadnień interferencji sztuk w polskiej poezji współczesnej, Katowice Por. definicję Rolanda Barthes a: fragment podatny na antologizowanie, przenoszenie z jednego dyskursu do innego - cyt. za: J. Heffernan, op. cit., s M. Davidson, Ekphrasis a postmodenistyczne wiersze - obrazy, tłum. P. Mróz, w: Estetyka w świecie. Wybór tekstów, cz. 3, red. M. Gołaszewska, Kraków A. Dziadek, op. cit., s. 55 oraz tegoż, Apologia twórczej swobody. Eseje Zbigniewa Herberta: opis - uobecnianie - interpretacja, w: Zmysł wzroku, zmysł sztuki. Prywatna historia sztuki Zbigniewa Herberta, cz. II, red. J.M. Ruszar, Lublin 2006, s J. Heffernan, op. cit., s O podróży jako doświadczeniu artystycznym pisała: D. Kozicka, Wędrowcy światów prawdziwych. Dwudziestowieczne relacje z podróży, Kraków 2003; bibliografia tekstów źródłowych tej pracy (od Marii Wirtemberskiej do Andrzeja Bobkowskiego, Józefa Wittlina i Marka Zagańczyka) jest wyjściowym katalogiem esejów potencjalnie bogatych w opisy o charakterze ekfrastycznym. 7 J. Reynolds, Pisma o sztuce. Wybór, tłum. J. Jaźwierski, wstęp M. Poprzęckiej, Warszawa 2007.



https://docplayer.pl/24548388-Esej-i-ekfraza-herbert-bienkowska-bienczyk.html


Komentarze

Popularne posty za ostatni miesiąc

Elżbieta Mazur | Poetyckie i ikoniczne znaki róży Zbigniewa Herberta

Wiersze Zbigniewa Herberta będące studium recepcji dzieł plastycznych, zainteresowanie problematyką odbioru sztuki, fenomenem jej ponadczasowości, jak również komentowanie procesów malarskich językiem eseju potwierdzają nie tylko fakt, że poeta rozmiłował się na dobre w sztuce słowa. Świadczą też o fascynacji malarstwem, był on przecież znakomitym znawcą sztuk plastycznych oraz recenzentem wystaw indywidualnych. Istnieje także sfera jego działalności artystycznej nieco mniej znana, mianowicie kilka tysięcy rysunków, które znajdują się w Archiwum Biblioteki Narodowej w Warszawie. W ostatnich edycjach twórczości Herberta oraz studiach o dorobku poety rysunki wykorzystywane są na przykład do wzbogacenia szaty graficznej [1], zaś wydawcy tychże „ikonograficznych przewodników” skupiając się na dorobku literackim oraz artystycznym autora, starają się przybliżyć jego proces twórczy. Potwierdzeniem opinia:
„Wydaje się, jakby myśl, słowo, rysunek uzupełniały się wzajemnie i kome…

Cywilizacja rzymska w twórczości Herberta

Józef Maria Ruszar Rzym w esejach i wierszach Herberta (Wstęp do książki „Cywilizacja rzymska w twórczości Herberta”)







Przedmiotem podjętych przeze mnie badań jest literacki obraz cywilizacji rzymskiej w twórczości Zbigniewa Herberta. Chciałbym w sposób twórczy nawiązać do tradycji badań nad wyobraźnią poetycką, tematami literackimi i sposobami jej ujmowania. Ponieważ wykreowany przez poetę obraz jawi się jako wieloaspektowy i wielowymiarowy, nie wystarczyły mi narzędzia, jakich dostarcza krytyka tematyczna (silnie akcentująca tło psychologiczne obrazu poetyckiego). W interpretacji Herbertowego obrazu Rzymu konieczne było uwzględnienie kontekstu historyczno-kulturowego, a także tak dorobku tak różnych dziedzin wiedzy, jak historiozofia czy koncepcje rozwoju gospodarczego. Skoro obrazy kreowane przez poetę nie pojawiają się ex nihilo lecz wpisują się w różne konteksty, to oznacza to także, że pytania o nie dotyczą również różnych tradycji kreowania obrazu – badamy przecież wiz…

Napis. Liryka, epika, dramat | Kwartalnik

Serdecznie zapraszam na promocję pierwszego (a właściwie zerowego) numeru nowego Kwartalnika „Napis. Liryka, epika, dramat”, oraz pierwszych trzech książek monograficznych poświęconych współczesnym polskim autorom.
Józef Maria Ruszar

Warszawa
12 grudnia, godz. 19.00
Big Book Cafe
Jarosława Dąbrowskiego 81

Będą czytane wiersze Tadeusza Różewicza, Jana Polkowskiego, Agaty Jabłońskiej, Małgorzaty Lebdy, Andrzeja Niewiadomskiego i Edwarda Pasewicza, a także fragment nie wydanej jeszcze powieści Stefana Türschmida.
Wystąpią: Lidia Sadowa i Andrzej Mastalerz.
W grudniu 2018 roku ukaże się „Kwartalnik kulturalny Napis. Liryka. Epika. Dramat”, zawierający również wkładkę tematyczną, poświęconą gra­fice Jacka Sroki. Publikacja ukaże się wraz z trzema książkami – są to mono­grafie wraz z antologiami tekstów – Andrzej Sulikowski „Rynek i coraz dalsze okolice. O twórczości Janusza Szubera”, Adrian Gleń „Języki rzeczywistości. O twórczości Juliana Kornhausera” oraz Maciej Woźniak „Podróż przez rze­czy…